Hồi tưởngĐã cuối tháng 11.

Vào một tối sương mù u ám, tôi và Holmes ngồi cạnh lò sưởi cháy rừng rực trong phòng làm việc tại đường Baker.

Từ sau chuyến đi của chúng tôi đến Doveonshire tới giờ, bạn tôi đã điều tra xong hai vụ án rất nghiêm trọng nữa.

Tâm trạng Holmes vô cùng phấn chấn.Đồng thời vào những ngày này, ngài Henry và bác sĩ Mortimer cũng đang ở London.

Họ chuẩn bị đi du lịch ở nước ngoài theo lệnh của các bác sĩ nhằm hồi phục tinh thần sa sút của Nam tước.

Sau khi họ đi rồi, tôi thấy đã đến lúc gợi chuyện về đề tài cần thiết.

Holmes nói:- Từ đó đến giờ, tôi đã hai lần nói chuyện với bà Stapleton và mọi chuyện đã sáng tỏ.

Tôi nghĩ hiện giờ không còn điều bí ẩn nào cả.

Anh có thể xem qua những ghi chép của tôi về vụ án này trong hồ sơ có chữ “B”.- Anh có thể trình bày tóm tắt các sự kiện chỉ dựa vào trí nhớ được không?- Rất vui lòng, mặc dầu không dám bảo đảm là tôi nhớ hết mọi chi tiết.

Nếu tôi có quên một điều gì thì anh hãy nhắc giùm tôi.Những tài liệu thu thập được đã khiến tôi tin chắc rằng bức chân dung của dòng họ Baskerville cho biết một sự thật rằng Stapleton thuộc dòng họ Baskerville, con trai của ngài Rodger Baskerville, em út của ngài Charles.

Ông Rodger phải chạy sang Nam Mỹ, lập gia đình và sau đó sinh được một người con mang họ cha.

Chàng trai này kết hôn với Béry Garcia, một trong những mỹ nhân ở Costa Rica.

Hắn tham ô một khoản tiền của nhà nước, nên sau khi đổi họ thành Vandeleur, hắn trốn về Anh quốc, nơi không lâu sau đó hắn mở một trường học ở phía đông Yorkshire.

Hắn chọn loại hoạt động này vì hắn biết lợi dụng những tri thức và kinh nghiệm của một nhà giáo mà hắn quen trên đường về Anh quốc.

Thế nhưng người bạn của hắn đã lâm vào giai đoạn cuối cùng của bệnh ho lao và chẳng bao lâu đã chết.

Công việc của nhà trường càng ngày càng sa sút.

Hai vợ chồng có ý định đổi họ và từ đấy bắt đầu mang danh là Stapleton.

Thời gian sau, với phần dư tài sản của mình, với những dự định mới trong tương lai, và với lòng ham thính môn côn trùng học, Stapleton dọn đến ở miền Nam nước Anh.

Tôi đã dò hỏi Viện bảo tàng Anh và được biết hắn trở thành người có uy tín, được mọi người thừa nhận trong lĩnh vực này.

Stapleton tìm hiểu rất cặn kẽ và biết rằng giữa hắn với thái ấp rộng lớn chỉ có hai sinh mệnh tất cả.

Lúc mới chuyển đến Devonshire, các kế hoạch của hắn có lẽ còn mơ hồ.

Nhưng rồi ý định độc ác từ đầu, hắn nhận vợ mình là em gái.

Ý định lợi dụng cô ta làm con mồi đã nảy ra ngay trong óc hắn.

Mục đích cuối cùng của hắn là phải nhận được thái ấp.

Để khởi đầu, cần chuyển đến ở gần lâu đài Baskerville hơn, và sau đấy sẽ đặt mối quan hệ thân thiết với ngài Charles cùng các láng giềng khácChính Charles đã kể cho hắn nghe truyền thuyết về con chó, nghĩa là Charles tự mình dọn đường đi đến cái chết.

Stapleton biết rằng tim ông già bị đau, rằng chỉ một xao động mạnh cũng có thể làm ngài chết.

Hắn biết được điều này là do bác sĩ Mortimer.

Ngoài ra, hắn cũng biết là ngài Charles là một người mê tín.

Đầu óc linh hoạt của Stapleton đã nhanh chóng mách bảo hắn phương kế giết ngài Charles mà chính hắn sẽ không hề bị nghi ngờ.

Stapleton đã bắt tay thực hiện ý định đó với tất cả sự sành sỏi.

Một tên giết người tầm thường trong trường hợp này có lẽ hài lòng với một con chó độc, nhưng hắn tạo ra một con quỷ dữ! Hắn mua con chó theo con đường phía Bắt trở về Devonshire, đi vòng qua khu đầm lầy, mang con chó về nhà mà không bị ai để ý.

Trong thời gian đi bắt bướm, hắn phát hiện ra con đường đi sâu vào đầm lầy Grimpen và tìm ra một nơi nhốt con chó dữ.

Hắn đã để con chó ở đây, xích lại và chờ đợi thời cơ.Nhưng chờ đợi lâu mà thời cơ vẫn chưa xuất hiện: Không thể lừa ngài Charles đi ra ngoài thái ấp vào ban đêm nổi.

Nhiều lần, Stapleton mang chó theo ngồi rình ông già, nhưng đều uổng ông.

Lúc đó, Stapleton đặt tất cả niềm hy vọng của mình vào ngươi vợ.

Nhưng lần ấy bà ta đã từ chối.

Bà không chịu quyến rũ ông Charles khi biết rằng việc đó có thể huỷ hoại đời ông.

Cả dọa dẫm lẫn đánh đập, vẫn không đem lại kết quả.

Bà không muốn tham gia vào âm mưu thâm độc của chồng.

Thế là Stapleton rơi vào tình trạng bế tắcNhưng rồi lối thoát cho Stapleton đã được tìm thấy.

Ngài Charles biểu lộ tình cảm thân ái đặc biệt đối với Stapleton, đã phái hắn đi gặp Laura Lyons với tư cách là người trung gian của mình.

Nhận là mình chưa có gia đình, hắn hoàn toàn chinh phục được người đàn bà bất hạnh này và làm cho cô ta tin rằng hắn sẽ lấy cô làm vợ nếu cô ly dị chồng.

Hắn phải hành động thật khẩn trương.

Khi hắn hay tin ngài Charles sửa soạn đi London theo yêu cầu khẩn khoản của bác sĩ Mortimer thì hắn cũng làm ra vẻ tán thành.

Hắn thấy mình không thể chậm trễ; nếu không thế, miếng mồi có thể bị mất.

Hắn đã ép cô Laura viết thư cho ngài Charìes, van nài ngài cho gặp trước khi ngài đi khỏi lâu đài Baskerville.

Sau đấy làm bộ cao thượng, hắn khuyên cô không đi đến cuộc gặp mặt.

Thế là thời cơ chờ đợi bấy lâu nay đã xuất hiện.Chiều hôm đó, sau khi từ Coombe Tracy trở về, hắn kịp chạy tới chỗ con chó, bôi lên người nó chất lân tinh rồi dẫn nó tới nơi ngài Charles sẽ phải đến.

Con chó bị chủ kích thích, nhảy qua cửa hàng giậu, lao theo ngài Charles.

Ông quý tộc già vừa chạy vừa kêu cứu.

Cảnh tượng hẳn là khủng khiếp! Chung quanh là bóng đêm.

Rượt theo sau ông trong bóng đêm ấy, là một con vật khổng lồ mõm phát sáng, còn mắt thì rực lửa.

Tim của ngài Charles không chịu nổi, ông đã ngã xuống tắt thở.

Sau khi ngài Charles ngã, hình như con chó có ngửi rồi bỏ đi mà không đụng vào người ông.

Bác sĩ Mortimer có nhận ra những dấu vết này.

Stapleton gọi con chó của mình, vội vàng dắt nó trở lại rồi đi sâu vào vùng đầm lầy.Đấy là tất cả những gì có liên quan tới cái chết của ngài Charles.

Hai người đàn hà bị lôi kéo vào vụ này, bà Stapleton và cô Laura Lyons đều nghi ngờ kẻ giết ngài Charles là ai.

Bà Stapleton biết là người chồng đang mưu toan chống lại ông già và còn biết về sự hiện diện của con chó.

Tuy cô Laura Lyons không hề mảy may biết về điều này, nhưng cái chết của ngài đã gây ấn tượng mạnh.

Mặc dầu vậy, cả hai người hoàn toàn nằm trong sự thao túng của hắn, hắn có thể không e ngại gì họ.

Như thế, nửa đầu của nhiệm vụ đã được thực hiện thành công, còn nửa thứ hai của nhiệm vụ đó thì khó hơn nhiều.Ban đầu, rất có thể Stapleton không nghĩ tới sự tồn tại của người thừa kế tài sản ở Canada.

Nhưng hắn đã biết ngay về điều đó từ bác sĩ Mortimer, ông này đồng thời cũng là người báo cho hắn biết ngày trở về của ngài Henry.

Ý nghĩ nảy ra trước tiên trong đầu hắn là liệu có thể thanh toán người đàn ông Canada trẻ tuổi này ở London trước khi ông ta đến Devonshire được hay không.

Stapleton không thuyết phục vợ nữa vì hắn còn nhớ là bà ta đã cự tuyệt việc lôi cuốn ông già Charles vào bẫy của mình.

Để bà ta ở lại một mình, hắn cũng không dám.

Điều đó có thể hoàn toàn làm tổn hại uy quyền của hắn trước người vợ.

Thế là vợ chồng hắn cùng đi London.

Như sau này tôi được rõ thì cả hai người nghỉ chân tại khách sạn Mexborough trên phố Craven nơi cậu Cartwright có rẽ vào khi đi tìm trang báo Times bị cắt rời.

Stapleton nhốt vợ trong phòng thuê ở khách sạn, còn bản thân hắn thì mang bộ râu giả theo dõi bác sĩ Mortimer tới đường Baker, đến sân ga, và đến tận khách sạn.

Bà Stapleton hoài nghi về rthững ý định của chồng nhưng bà sợ hắn, sợ tới mức không dám viết thư cho ngài Henry mà bà biết đang bị đe doạ.

Nếu lá thư rơi vào tay Stapleton thì hắn sẽ giết bà ta.

Cuối cùng, như chúng ta đã biết, bà cắt những chữ cần thiết trong tờ báo và viết địa chỉ bằng nét chữ đã thay đổi.

Bức thư đến tay Nam tước và lần đầu tiên nhà quý tộc phải đề phòng.

Stapleton cần xoay xở để đoạt bằng được bất kỳ một thứ trang phục nào của ngài Henry để cho con chó ngửi trước khi lần theo dấu vết của ông.

Vẫn như mọi khi, hắn hành động khôn khéo và mau lẹ, chắc chắn là tên hầu phòng hoặc người nhân viên đánh giày đã nhận một món tiền thưởng hào phóng để giúp hắn.

Chẳng may là chiếc giày đầu tiên lại là giày mới, bởi thế nó thành vô ích.

Hắn đã trả lại và nhận cái khác thay thế.

Từ sự kiện có ý nghĩa này, tôi suy luận chúng ta đang đối đầu với một con chó thực sự, vì chỉ điều đó mới giải thích được tại sao tên lưu manh lại cố gắng đoạt được chiếc giày cũSáng hôm sau, những người bạn tới thăm chúng ta.

Stapleton đã ngồi trên xe mui theo dõi họ.

Rõ là hắn đã biết mặt tôi, biết địa chỉ của tôi và căn cứ vào tính khí của hắn, tôi cho rằng sự nghiệp tội phạm của hắn không chỉ giới hạn ở vụ án Baskerville.

Chẳng hạn 3 năm trở lại đây ở các tỉnh phía tây xảy ra bốn vụ cướp giật lớn mà không phát hiện ra tội phạm.

Vụ cướp giật sau cùng trong số đó xảy ra ở Folkstone vào tháng 5.

Kẻ cướp mang mặt nạ đã dùng súng quật ngã một chú bé bất chợt bắt gặp hắn.

Hiện giờ, tôi hầu như chắc chắn rằng Stapleton đã khôi phục sự nghiệp tài chính bằng cách như vậy, rằng đã từ lâu hắn là một tên tội phạm nguy hiểmBuổi sáng hôm đó, chính hắn đã khéo léo thoát khỏi tay chúng ta rồi sau đó đã táo bạo mạo danh tôi vì hắn biết rõ thế nào tôi cũng sẽ tìm được chiếc xe mui này.

Từ lúc đó, hắn hiểu là ở London sẽ không thành công được.

Hắn lui về Grimpen, chờ Nam tước đến đấy.- Khoan đã - Tôi ngắt lời Holmes - Còn một điểm tôi chưa được rõ.

Con chó sẽ ra sao sau khi chủ của nó đi London?- Vấn đề rất quan trọng.

Chính tôi cũng nghĩ tới, chắc chắn hắn có người tâm phúc.

Anh còn nhớ người phục vụ ở Merripit, ông già Anthony không? Ông ta sống trong gia đình Stapleton nhiều năm, ngay cả khi họ còn cai quản trường phổ thông kia.

Tất nhiên ông ta biết họ là vợ chồng.

Thế rồi, chính ông lão Anthony này đã biệt tăm, không còn thấy ông ta ở Anh nữa.

Cũng rất thú vị khi biết rằng cái tên Anthony không phải là một cái tên phổ biến của người Anh như cái tên Antonio của người Tây Ban Nha hoặc người châu Mỹ nói tiếng Tây Ban Nha.

Ông ta, cũng như Stapleton, nói tiếng Anh rất sõi nhưng vẫn còn lơ lớ.

Chính mắt tôi đã trông thấy ông ta đi vào vùng đầm lầy Grimpen theo lối mòn do Stapleton đánh dấu.

Cho nên rất có thể khi người chủ vắng mặt, Anthony đã nuôi con chó, mặc dầu có thể ông ta không ngờ tới là người ta giữ con chó ở đây với mục đích gì.Thế là vợ chồng Stapleton đã quay về Devonshire và không bao lâu sau, anh cùng ngài Henry đi tới đó.

Có lẽ anh còn nhớ là khi bóc lá thư chuyển cho ngài Henry ra, tôi đã lưu ý xem có hình lồng ở trong đó không.

Tôi đem giấy đến gần mắt và phát hiện ra mùi nước hoa “white jessamine[1]” thoang thoảng.

Có 75 loại nước hoa mà người thám tử dày dạn cần phải phân biệt.

Nếu có mùi hoa nhài, chứng tỏ tác giả của lá thư là đàn bà, và lúc đó tôi đã nghi ngờ vợ chồng Stapleton.

Vậy là tôi đã biết con chó trong vụ này và đoán ra ai là thủ phạm, trước khi đến Devonshire, kế hoạch của tôi là phải theo dõi Stapleton.

Nhưng nếu tôi theo các anh về lâu đài thì hắn sẽ đề phòng ngay lập tức.

Tôi buộc phải lừa dối tất cả mọi người, trong đó có anh.

Tôi nói là tôi ở tại London nhưng chính tôi lại xuất hiện sau anh.

Thật ra tôi sống ở Coombe Tracy, còn hang đá ở khu đầm lầy chỉ được dùng đến khi cần phải ở gần nơi hành động hơn.

Cậu bé Cartwright đến Devonshire cùng tôi.

Khi đi lại khắp nơi với dáng dấp của một chú bé thôn quê, Cartwright đã giúp tôi rất nhiều.

Ngoài ra, chú còn cung cấp đồ ăn và quần áo sạch cho tôi, theo dõi anh khi tôi bận để mắt tới Stapleton.Anh đã biết là các bản phúc trình của anh được mau chóng chuyển từ đường Baker đến Coombe Tracy.

Tôi thu nhận được rất nhiều điều từ chúng, đặc biệt là tiểu sử của Stapleton.

Nhờ đó, tôi xác định được cá nhân của họ, và tôi đã hiểu mình đang đương đầu với ai.

Tuy nhiên, cuộc điều tra đã trở nên phức tạp bởi một điểm phụ: đó là vụ vượt ngục của tên tù khổ sai và mối liên hệ giữa hắn với vợ chồng Barrymore.

Nhưng anh đã gỡ nút này ra.

Khi anh gặp tôi trong hang đá thì tôi đã hiểu rõ vụ án, nhưng hồ sơ buộc tội thì chưa đầy đủ.

Thậm chí vụ mưu hại không thành công của Stapleton đối với ngài Henry được kết thúc bằng cái chết của tên tù, không thể xem là bằng chứng buộc tội Stapleton.

Tôi chỉ còn một cánh duy nhất: Dùng ngài Henry làm con mồi để bắt quả tang hắn ngay tại nơi gây ra tội ác.

Nam tước phải đi một mình và làm như không được ai bảo vệ cả.

Chúng ta đã làm như thế, và chúng ta không chỉ kết thúc cuộc điều tra mà còn đẩy Stapleton đến cái chếtBây giờ tôi chỉ còn kể về vai trò của bà Stapleton.

Tôi tin chắc là Stapleton hoàn toàn bắt bà tuân phục mình.

Người phụ nữ đồng ý nhận mình là em gái của hắn, nhưng bà ta khăng khăng cự tuyệt việc trở thành kẻ tòng phạm tích cực với kẻ giết người.

Bà đã nhiều lần toan báo động cho ngài Henry về mối nguy hiểm đang đe dọa ông, mà không phải tố giác chồng mình.

Về phần Stapleton, y có thể ghen tuông.

Khi Nam tước bắt đầu biểu lộ tình cảm trìu mến đối với người đàn bà đó thì Stapleton không kìm hãm nổi lòng mình được, mặc dù điều này nằm trong kế hoạch của hắn.

Trong cơn giận dữ, hắn đã bộc lộ toàn bộ bản tính trước đó được che đậy một cách khéo léo.

Tuy nhiên hắn vẫn khích lệ sự săn đón của ngài Henry để đưa ngài vào tròng và rồi sớm muộn ngài cũng sẽ rơi vào tay hắn.

Nhưng vào giờ phút quyết đình thì bà ta nổi loạn.

Bà đã nghe biết về cái chết của tên tù khổ sai vượt ngục, biết rằng vào tối hôm đó ngài Henry đến ăn cơm thì người ta đã đưa con chó tới nhà chứa củi ở ngoài sân.

Cuộc cãi vã dữ dội xảy ra liền sau đó.

Bà Stapleton nói rằng bà biết chồng có tình nhân.

Bà gọi chồng là kẻ giết người.

Lòng thủy chung trước đây nhường cho lòng căm ghét.

Stapleton hiểu ngay rằng vợ hắn sẽ tố giác hắn, và thế là hắn ta trói bà lại để không thể báo trước cho ngài Henry.

Có lẽ hắn hy vọng rằng sau khi biết về cái chết của Nam tước, người ta sẽ tin đó là do lời nguyền của dòng họ Baskerville.

Thế là hắn sẽ lại đoạt sự phục tùng của người vợ và sẽ bắt bà im lặng.

Stapleton đã tính lầm.- Lẽ nào Stapleton không hy vọng gì ngài Henry cũng chết vì sợ hãi khi trông thấy con ngáo ộp đó? - Tôi hỏi.- Con chó rất hung dữ, và còn bị bỏ đói.

Nếu ngài Henry không chết ngay tại chỗ thì cái tình cảnh khủng khiếp như thế, cũng có thể làm tê hệt sức lực của ông, và rồi ông sẽ không sống nổi với con chó.- Đúng vậy, bây giờ chỉ còn lại một câu hỏi: Nếu xưng là người kế thừa tài sản, Stapleton làm sao giải thích được việc này: với tư cách là người thừa kế, tại sao hắn lại sống ẩn lánh ở sát ngay thái ấp? Lẽ nào điều đó không gợi ra những mối ngờ vực?- Theo lời của bà Stapleton thì người chồng bà đã nhiều lần nghĩ về chuyện đó.

Hắn có thể tìm thấy 3 lối thoát.

Một là, đi đến Nam Mỹ, thiết lập mối quan hệ với lãnh sự quán Anh ở đó, rồi từ đấy yêu cầu nhận tài sản mà không trở về Anh quốc.

Hai là, thực hiện tất cả những điều đó ở London sau khi đã thay đổi mình đến mức không thể nhận ra được.

Ba là, dựng lên một người giả mạo làm kẻ thừa kế sau khi cung cấp cho người này một tài liệu cần thiết với sự thỏa thuận một phần thu nhập nhất định nào đó.

Nếu nhận xét kỹ Stapleton, chúng ta có thể tin chắc rằng hắn có thể thực hiện được một trong ba lối thoát đó.Nhưng thôi, bây giờ, bạn thân mến, chúng ta hãy nên nghĩ tới những gì thoải mái hơn.

Làm ơn sửa soạn trong vòng nửa tiếng đồng hồ thôi, rồi ta đi nghe nhạc kịch.---[1] Hoa nhài trắng.