Một quốc gia hưng suy rốt cuộc có thể ảnh hưởng sâu sắc đến vận mệnh của một gia tộc đến mức nào?

Suốt tròn hai mươi ba năm trước đó, Bạch Thanh Gia chưa từng nghĩ tới câu hỏi này, nhưng chuỗi biến cố liên tiếp xảy ra sau tháng Ba năm 1916 đã thẳng tay lôi cô ra khỏi một giấc mộng an nhàn êm ái, ép cô phải mở mắt nhìn cho rõ... thế giới này rốt cuộc tàn khốc và vô tình đến nhường nào.

Khởi đầu của cơn ác mộng là một đạo mật lệnh do chính phủ ban xuống vào tháng Năm — đình chỉ tiền mặt, nghiêm cấm rút tiền mặt tại ngân hàng.

Đây là một quyết sách có căn nguyên sâu xa, có thể lần ngược lại đến việc phát hành tiền ồ ạt năm 1915. Khi ấy Đại Tổng thống còn ngỡ mình thật sự có thể ngồi vững trên ngai vàng, để chuẩn bị đăng cơ liền ra lệnh cho mấy ngân hàng tăng lượng phát hành, nào ngờ tốc độ in tiền vẫn không theo kịp tốc độ tiêu tiền. Riêng Ngân hàng Giao thông trong năm 1915 đã phải ứng trước đến bốn mươi bảy triệu năm trăm nghìn đồng. Về sau khi chiến sự với quân Vân Nam bùng nổ, tình hình lại càng tệ hơn, dù có ép quan lại quyền quý mua công trái cũng không giải quyết được vấn đề, lỗ hổng quân lương bày ra sờ sờ trước mắt, sao có thể không lấy tiền mà lấp? In tiền thôi, in thêm nữa — dẫu biết rõ việc ấy sẽ dẫn tới đồng tiền điên cuồng mất giá hay kinh tế quốc gia sụp đổ cũng đành cắn răng mà in, bằng không còn cách nào khác sao?

Nhưng tiền cũng không thể in vô tội vạ như thế. Lượng tiền lưu thông trên thị trường đã vượt xa số dự trữ để đổi bạc trong tay ngân hàng; giữa cục diện rung chuyển thế này, ai còn tin vào thứ giấy lộn do chính phủ phát hành? Đương nhiên người ta càng muốn nắm giữ đồng bạc trắng có giá trị ổn định hơn. Thế là ngân hàng càng thiếu tiền, dân chúng lại càng ùn ùn kéo đến đòi đổi bạc, khiến ngân hàng liên tiếp báo nguy, bất cứ lúc nào cũng có thể bị rút sạch mà phá sản.

Chính phủ thấy cảnh ấy thì lo lắng đến cháy ruột, một lòng muốn ngăn ngân hàng sụp đổ, thế là nghĩ ra một "diệu kế": không đổi.

Quả là thông minh tuyệt đỉnh — phải rồi, chỉ cần cấm toàn quốc đổi bạc là xong chứ gì? Đồng tiền mất giá thì mất giá, đều là đồng bào trong một nước, lẽ nào đến chút lòng yêu nước chân thành ấy cũng không có?

Đại Tổng thống cắn răng, cuối cùng quyết định phớt lờ những nỗ lực suốt hơn mười năm qua vì phát triển kinh tế quốc gia, mạo hiểm phá hủy hoàn toàn hệ thống tài chính để ban ra mật lệnh đình chỉ tiền mặt. Thế nhưng mệnh lệnh này nhiều lắm chỉ giấu được dân thường, còn che nổi tai mắt linh thông của đám quan lớn quyền quý hay sao? Quan liêu chính khách vừa nghe phong thanh liền chạy nhanh hơn ai hết, từng người một vội vã lao tới trước cửa ngân hàng đòi đổi tiền. Sau đó tin tức rốt cuộc cũng lan ra ngoài, dân chúng bình thường cũng ùn ùn kéo đến, hàng loạt thành phố phía Bắc, kể cả khu vực Kinh – Tân, đều xảy ra tình trạng chen lấn rút tiền nghiêm trọng.

Cục diện long đong như vậy khiến ngay cả Hạ Mẫn Chi xưa nay hiền hòa, ít khi để tâm việc ngoài cũng bắt đầu sốt ruột. Các phu nhân quen biết với bà gần đây đều bận rộn sai người nhà đi xếp hàng trước ngân hàng lấy tiền, khắp Bắc Kinh tràn ngập một cảnh tượng tiêu điều như ngày tận thế. Bà không khỏi hoảng hốt, nắm tay chồng thấp thỏm hỏi: "Hoành Cảnh... còn nhà ta thì sao? Có nên sai người đi ngân hàng rút tiền không?"

Khi ấy Bạch lão tiên sinh đã bị thời cuộc thê thảm hành hạ đến tiều tụy hẳn đi. Ông đâu phải hạng phu nhân phú quý hai tai không nghe chuyện ngoài cửa sổ, thân ở giữa chính trường, tin tức ông nghe được rối ren gấp trăm lần người thường. Ông đã cảm nhận rõ thời thế của Viên thị đã hết, mà quyền thế và phú quý ông dốc sức theo đuổi cả đời dường như cũng đang xa dần như hoa trong gương, trăng đáy nước.

Ông còn có thể làm gì? Đời người chẳng qua là một ván cược lớn, đã vào cuộc thì phải chịu thua chịu thắng. Lúc này điều ông có thể làm, e rằng chỉ là cố gắng vớt vát tổn thất mà thôi. Đến ngân hàng rút tiền ư? Cũng được, nhưng chẳng mấy quan trọng, bởi tài khoản của ông vốn đã chẳng còn dư dả gì, chỉ còn lại mười nghìn đại dương tiền cứu mạng. Thứ chiếm phần lớn lại là mấy chục vạn công trái ông từng mua trước đó, gần như vét sạch gia sản. Nay Đại Tổng thống đã thất thế, vậy ông phải nghĩ cách lấy tiền về.

Bạch lão tiên sinh bắt đầu hành động. Thương nhân trọng lợi vốn là bản tính, năm xưa khi Đại Tổng thống đang đắc thế, ông có thể trăm bề nịnh nọt, vạn cách lấy lòng. Nay đế quốc đã sụp đổ, họ Viên đã thành thú bị dồn vào chân tường, cớ sao ông còn phải tiếp tục nhún nhường? Ông liên kết với nhiều nhà khác cùng đệ đơn thỉnh nguyện lên phủ Tổng thống, yêu cầu chính phủ hoàn trả số tiền họ đã quyên góp trước kia, thái độ vô cùng cương quyết.

Thế nhưng thương nhân có vô sỉ đến đâu, liệu còn vô sỉ hơn đám chính khách chỉ biết bám víu quyền thế kia sao? Đại Tổng thống lười đến mức chẳng buồn đích thân hỏi han việc này, chỉ phất tay một cái đẩy hết sang cho Bộ trưởng Tài chính xử lý. Người kia cũng khéo léo lắm: ngoài mặt cười híp mắt ứng phó đám chủ nợ này, sau lưng lại chỉ huy ngân hàng khởi động máy in tiền. Soạt soạt soạt — chẳng mấy chốc đã in xong tiền mới, không nhiều không ít, vừa khéo mấy chục vạn, một xu cũng chẳng thiếu.

... Nhưng đống giấy vụn này sao sánh được với vàng bạc thật mà họ đã bỏ ra năm xưa?

Đây là trộm cắp! Thậm chí có thể coi là cướp trắng!

Bạch lão tiên sinh giận dữ bừng bừng, lại liên kết với các nhà kéo nhau đi gây náo loạn. Lần này Bộ trưởng Tài chính liền trở mặt, chẳng còn chút khách khí nào, thậm chí còn gọi một đám quân cảnh cầm súng bao vây họ kín mít, sắc mặt âm trầm nói: "Cướp ư? Số tiền này đều là các vị tự nguyện móc túi mua công trái, có ai ép các vị không? Ngày thường các vị dựa vào sự che chở của quốc gia và Đại Tổng thống mà làm ăn kiếm lời, nay quốc gia gặp nạn liền trở mặt không nhận người? Tiền thì đã đưa cho các vị rồi, muốn lấy thì cầm đi, không muốn thì cứ để đó — còn muốn bạc trắng à? Nằm mơ giữa ban ngày đi!"

Nói xong liền hiên ngang phất tay áo bỏ đi.

Bị người ta tay không bắt sói, các nhà sao có thể không giận không oán? Nhưng đối diện với đám quân cảnh tay lăm lăm súng, họ đã sớm sợ đến câm như hến, còn đào đâu ra chút dũng khí để đối đầu? Nhất thời chỉ thấy một đám lão nhân râu tóc bạc phơ quỳ khóc thảm thiết trước phủ Tổng thống nguy nga tráng lệ, trơ mắt nhìn tâm huyết cả đời hóa thành giấy vụn, ai nấy đều hoảng loạn như trẻ nhỏ.

Bạch lão tiên sinh cũng hồn vía lên mây, song may mắn là ông vẫn còn một tia hy vọng cuối cùng — khoản đầu tư vào trường đua ngựa của Lương Nguyên Xương năm ngoái.

Khi ấy ông bán đi những nhà máy đáng giá cuối cùng trong tay, dốc toàn lực mua cổ phần của trường đua ấy. Cuối năm ngoái đế quốc vẫn chưa lộ vẻ thất bại, ông cũng còn ôm ảo tưởng với họ Viên, nên sau khi chiến sự phương Nam bùng nổ đã từng nghĩ rút khoản tiền này ra nộp cho chính phủ làm quân lương, đổi lấy thêm ân sủng và tước vị cao hơn. Nhưng khi đó Lương Nguyên Xương lại nói rằng vốn góp vào trường đua không thể lập tức rút ra, bằng không sẽ bị coi là từ bỏ cổ phần, về sau cũng không được tái nhập nữa. Bạch lão tiên sinh tham cái lợi lớn mà mối làm ăn này mang lại, cân nhắc đi cân nhắc lại, cuối cùng vẫn nén cơn phẫn uất trong lòng, miễn cưỡng chấp nhận quy củ của gã hậu sinh ấy.

Tốt, thật là tốt quá! May mà khi đó số tiền của ông bị giữ lại ở trường đua ngựa, nếu quả thực đã đem tất cả nộp cho chính phủ, thì giờ này nhà họ Bạch e rằng đã thật sự trắng tay, gia đồ trống rỗng. Bạch lão tiên sinh như người vừa thoát chết trong gang tấc, trong khoảnh khắc chỉ cảm thấy vị hậu sinh họ Lương kia đối với mình chẳng khác nào ân nhân tái tạo, mọi oán giận và phẫn nộ đều tan biến không dấu vết. Ông vội vàng viết thư gửi sang Thượng Hải, tuyên bố nguyện ý từ bỏ cổ phần tại trường đua, chỉ cầu Lương Nguyên Xương hoàn trả nguyên vẹn số bạc trắng ông đã bỏ ra lúc đầu là đủ.

... Nào ngờ bức thư ấy gửi đi rồi lại như đá ném xuống biển, bặt vô âm tín.

Bạch lão tiên sinh mòn mỏi chờ đợi: một ngày, hai ngày, ba ngày... bốn ngày, năm ngày, sáu ngày, cho đến hơn nửa tháng vẫn không nhận được hồi âm. Lúc ấy ông mới chợt nhận ra sự việc đã lớn chuyện, liền vội vàng nhờ bằng hữu ở Thượng Hải dò la giúp. Kết quả mang về lại là một hung tin — Lương Nguyên Xương đã cuỗm tiền bỏ trốn.

Cuỗm... cuỗm tiền bỏ trốn ư?

Chuyện này... sao có thể được!

Chẳng phải kẻ hậu sinh ấy gia sản rất nhiều sao? Chẳng phải từng làm thực nghiệp ở Lưỡng Quảng sao? Việc kinh doanh trường đua chẳng phải đã giúp hắn kiếm bộn tiền sao? Ông còn từng kiểm tra cả chứng từ tiền gửi ngân hàng của hắn, giấy tờ rõ ràng rành mạch, sao có thể sai được!

Không... không thể nào là thật. Nhất định là người đi dò hỏi đã nhầm lẫn. Cơ nghiệp cả đời của ông tuyệt đối không thể cứ thế mà tan thành mây khói!

Bạch lão tiên sinh như bị sét đánh ngang tai, suýt nữa thì ngã quỵ tại chỗ. Nhưng trước tai họa tàn khốc ấy, ông vẫn cố gắng gượng giữ bình tĩnh, chỉ là trên thực tế, tâm trí ông đã suy sụp đến cực điểm, hoảng loạn đến mức chỉ còn nghĩ được một con đường — đi tìm tam thái thái của mình. Ông còn nhớ Lục Vân Vân vốn là cố giao của Lương Nguyên Xương, biết đâu cô có thể nắm rõ tình hình, giúp làm sáng tỏ hiểu lầm kinh tâm động phách trước mắt này.

Ý niệm vừa khởi, ông liền như kẻ chết đuối vớ được cọng rơm cuối cùng, trong đôi mắt già đục ngầu lại bừng lên một tia sáng. Thế nhưng khi ông mang đầy hy vọng vội vã chạy tới khách sạn Bắc Kinh, lại phát hiện căn phòng hạng sang mà ông từng vung tiền bao trọn cho Lục Vân Vân đã sớm vườn không nhà trống. Tất cả vàng bạc châu báu đáng giá đều biến mất không còn gì, chỉ để lại một căn phòng trống rỗng lạnh lẽo. Gặng hỏi nhân viên khách sạn mới hay, hai ngày trước cô đã rời khỏi nơi này, nghe nói hôm đó còn có một chiếc xe hơi hạng sang đến đón, người lái chính là Phan Thượng Hiền — người làm ở ngân hàng nổi tiếng đất kinh thành.

Việc này...

Phòng tuyến cuối cùng trong lòng Bạch Hoành Cảnh rốt cuộc cũng bị đánh sập không thương tiếc. Ông mặt mày tái mét, phun ra một ngụm máu đen ngay tại chỗ, thân hình lảo đảo... rồi nặng nề ngã quỵ xuống đất.

Từ đó, ông hoàn toàn đổ bệnh.

Thực ra thể chất của Bạch Hoành Cảnh vốn đã không tốt, năm xưa khi đứa con trai thứ gặp nạn, ông từng đi một vòng quanh quỷ môn quan. Nay bệnh chồng thêm bệnh, đau lại chồng đau, không chỉ tim mạch không còn gánh nổi, mà còn phát sinh cả chứng xuất huyết não. Dẫu là bác sĩ Tây y cao minh đến đâu cũng đành bó tay. Giờ đây nửa người ông đã mất cảm giác, lời nói cũng trở nên ú ớ không rõ, cả đời này e là không còn hy vọng hồi phục như xưa.

Bầu trời của nhà họ Bạch... cứ thế mà hoàn toàn sụp đổ.

Một người trông như vĩnh viễn cứng cỏi, từng hô mưa gọi gió, nói cho cùng cũng chỉ là một ông già nửa thân đã chôn vào đất vàng. Ông còn có thể chống đỡ cho cái gia đình tưởng như hoa lệ rực rỡ này được bao lâu? Cả đời dài đằng đẵng đã trôi qua... ai ngờ đến tuổi xế chiều lại ngã một cú thê thảm đến thế. Của cải và quyền thế từng liều mạng tranh giành chỉ trong chớp mắt đã hóa thành hư không.

Ông đờ đẫn nằm trên giường bệnh, trong tai mơ hồ nghe người con trưởng đứng bên cạnh nghẹn ngào tố cáo: nào là Lục Vân Vân đã sớm tư thông với Phan Thượng Hiền, hai người cấu kết bày ra một ván cục, đẩy Lương Nguyên Xương ra làm bình phong lừa gạt. Thực chất đối phương căn bản chẳng phải thực nghiệp thành đạt gì, trái lại làm ăn thua lỗ ở phương Nam, về sau đầu tư trường đua lại bị bọn người Tây ở tô giới chèn ép, sớm đã không sống nổi. Phan Thượng Hiền lợi dụng chức vụ trong ngân hàng, giả tạo chứng từ tiền gửi cho Lương Nguyên Xương, khiến nhà họ Bạch lầm tưởng hắn vốn liếng hùng hậu, thực lực vững vàng. Lại thừa dịp quốc gia loạn lạc, lợi dụng nhược điểm nóng vội và tham lam của Bạch lão tiên sinh, rốt cuộc một phen cuốn sạch toàn bộ gia sản nhà họ Bạch. Nay hai kẻ Phan – Lương kia e đã chia xong của cải, mà Phan Thượng Hiền thì còn mang theo vị thái thái trẻ trung xinh đẹp của Bạch Hoành Cảnh, tiêu dao phong lưu nơi nào chẳng biết nữa.